ภาพถ่ายทางอากาศแสดงเมืองเชียงแสนในปัจจุบันด้านล่างคือแม่น้ำโขงครับ

พบว่าในเมืองเชียงแสนที่พระเจดีย์วัดอาทิตย์ต้นแก้ว ซึ่งมีทรากของพระเจดีย์องค์เดิมอยู่ข้างในนั้น

ผมเองได้ปีนขึ้นไปดูอย่างใกล้ชิด พบว่าส่วนยอดของพระสถูปองค์เดิม ที่ทำเป็นรูปทรงกลมคล้ายปุ่มน้ำค้างมีรูปบัวประดับรอบสี่ทิศ

ลักษณะเช่นนี้แตกต่างไปจากศิลปะสถาปัตยกรรมในเขตลานนาในสมัยพุทธศตวรรตที่ ๑๙ เท่าที่เคยพบเห็นมาพระเจดีย์ที่วัดอาทิตย์

ต้นแก้วนี้ทราบกันมานานแล้วว่าเป็นเจดีย์เก่า แต่ก็มีนักปราชญ์หลายท่านให้ความว่าคงเก่าไม่เกินรัชกาลพระเจ้าแสนภู

ซึ่งเป็นพระมหากษัตริย์องค์ที่สามของลานนาไทยและพระเจดีย์รุ่นหลังที่ครอบทับอยู่นั้นก็เป็นรูปแบบสถาปัตยกรรมในสมัยของ

พระเมืองแก้วพระมหากษัตริย์องค์ที่ ๑๔ ของลานนาซึ่งเป็นราชนัดดาของพระเจ้าติโลกราช นอกเมืองเชียงแสนไปทางใต้ราว ๓ กม.

ก่อนถึงเวียงปรึกษาหรือเชียงแสนน้อยมีเขาลูกหนึ่งเรียกว่าดอยจัน อยู่ริมปากแม่น้ำคำ ตอนไหลลงสู่แม่น้ำโขง บริเวณนี้ อาจารย์และนัก

ศึกษาคณะโบราณคดีเคยมาทำการขุดค้นพบเครื่องมือหินกะเทาะและหินขัดเป็นจำนวนมาก ได้ให้ความเห็นว่าเป็นแหล่งโบราณคดีสมัยหินเก่า

และหินใหม่ที่สำคัญแห่งหนึ่งในภาคเหนือ (วีรพันธุ์ มาไลยพันธุ์ ๒๕๒๑ ๓๕ ๔๓ )

ต่อมามีพระสงฆ์และชาวบ้านได้มาแผ้วถางป่าบริเวณ

ตีนดอยจันเพื่อพัฒนาขึ้นเป็นวัด ได้พบร่องรอยโบราณสถานและวัตถุในสมัยประวัติศาสร์จำนวนมาก ตั้งแต่บริเวณเชิงดอยจนถึงยอดเขา ที่

เป็นโบราณวัตถุได้แก่พระพุทธรูป พระพิมพ์ เศษเครื่องปั้นดินเผาเครือบและไม่เครือบ ส่วนที่เป็นโบราณวัตถุก็ได้แก่ฐานพระสถูปเจดีย์วิหารและ

พระพุทธรูปประธานของพระวิหาร เมื่อพัฒนาเรียบร้อยแล้วก็ตั้งเป็นวัดขึ้น เรียกวัดพระธาตุผาเงา โดยมีพระอาจารย์คำแสนคัมภีโรเป็นเจ้า

อาวาส สิ่งสำคัญที่ได้พบก็คือ ตรงเชิงดอยจันตรงบริเวณที่กำลังสร้างเขตพุทธาวาสนั้น พบฐานวิหารเดิมมีซากพระประธานสูงใหญ่ เมื่อ

ทำการขุดลอกตรงหน้าฐานพระประธานนั้น พบพระพุทธรูปปูนปั้นขนาดเท่าคนองค์หนึ่งฝังอยุ่ในลักษณะที่เห็นว่าเป็นพระพุทธรูปเดิมมีมาก่อน

แล้ว ต่อมาจึงมีการก่อสร้างพระประธานองค์ใหญ่ครอบทับ ทางวัดขุดลอกออกมาเพียงแค่หน้าอกเท่านั้นยังไม่ลอกออกให้เห็นเต็ม

องค์(ข้างล่างเป็นดินที่แข็งตัวเป็นหินหากขุดลงไปเกรงจะเป็นที่เสียหายแก่องค์พระ)เลยบอกไม่ได้ว่าเป็นพระนั่งหรือพระยืน และถ้าเป็นพระนั่ง

พระพักตร์ค่อนข้างยาวรีและมีพระขมวดเกศาโต